Upadłość konsumencka

  • Upadłość konsumencka a zobowiązania akcesoryjne

    Celem ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest oddłużenie, a rola sądu sprowadzona jest do umorzenia zobowiązania upadłego bez ustalania spłaty wierzycieli albo z ustaleniem takiego planu spłaty. Istotna z punktu widzenia wierzyciela jest druga sytuacja, w której to możliwość zaspokojenia się wierzyciela w pierwotnej wysokości zobowiązania jest większa. W polskim prawie generalnie obowiązuje zasada akcesoryjności – oznacza to, że niektóre prawa nie mogą występować samodzielnie. Przykładem takich praw jest np. hipoteka, która ani nie może istnieć bez wierzytelności, ani nie może być bez niej przeniesiona, ponadto wygaśnięcie wierzytelności skutkuje wygaśnięciem zabezpieczającej ją hipoteki. Od zasady akcesoryjności znajdujemy wyjątek w art. 491(15) ust.5 ustawy Prawo upadłościowe. Przepis ten stanowi, że mimo iż zostanie ustalony plan spłaty wierzycieli, to nie spowoduje to naruszenia praw wierzyciela wobec poręczyciela oraz współdłużnika wierzyciela, jak też i praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu rejestrowego, zastawu skarbowego oraz hipoteki morskiej, jeśli były one ustanowione na mieniu osoby trzeciej. Jakie więc warunki muszą zostać spełnione, aby wierzyciel mógł skorzystać z udogodnień zawartych w tej regulacji? Po pierwsze, musi zostać ustanowione zabezpieczenie wierzytelności w postaci hipoteki, zastawu, zastawu rejestrowego, zastawu skarbowego lub hipoteki morskiej. Po drugie, zabezpieczenie to musi być ustanowione na mieniu osoby trzeciej. Po spełnieniu obu tych warunków łącznie […]

  • Podstawy prawne upadłości

    Postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (tzw. upadłość konsumencka) reguluje ustawa Prawo upadłościowe z dnia 28 lutego 2003 roku z późniejszymi zmianami (art. 4911 i n.). Informacje zawarte na niniejszej stronie uwzględniają stan prawny obowiązujący na dzień 16 sierpnia 2016 roku.

  • Zalety ogłoszenia upadłości konsumenckiej

    Cel postępowania: oddłużenie – sąd ustala plan spłaty wierzycieli na okres maksymalnie trzech lat, zaś wierzytelności niezaspokojone w postępowaniu zostają umorzone; sąd może umorzyć wszystkie zobowiązania bez planu spłaty, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, nie byłby w stanie ich zaspokoić w jakiejkolwiek części.   Wstrzymanie postępowań egzekucyjnych i sądowych – postępowania sądowe dotyczące masy upadłości sąd zawiesza z urzędu, zaś egzekucja komornicza zostaje z mocy prawa zawieszona; z chwilą ogłoszenia upadłości komornik umarza postępowanie i przekazuje uzyskane środki do masy upadłości, a do zawieszonych postępowań będzie mógł wstąpić syndyk, reprezentujący interesy dłużnika. Brak naliczania odsetek – od dnia ogłoszenia upadłości przeciwko dłużnikowi naliczane mogą być wyłącznie odsetki wynikające z zabezpieczeń rzeczowych (np. hipoteki, zastawu). ubóstwo masy – w odróżnieniu do upadłości gospodarczej konsument nie musi posiadać majątku na zaspokojenie kosztów postępowania, będą one pokryte w razie potrzeby przez Skarb Państwa. Wniosek dłużnika – co do zasady jedynie dłużnik – konsument może zainicjować postępowanie; od stycznia 2016 r. wierzyciel również posiada takie uprawnienie, ale tylko w stosunku do byłych przedsiębiorców w okresie roku od zakończenia działalności (więcej o nowelizacji TUTAJ). Przywilej – dłużnik nie ma żadnego obowiązku składać wniosku o upadłość w przeciwieństwie do przedsiębiorcy, który jest do […]

  • Przesłanki ogłoszenia upadłości konsumenckiej

    Konsument – o trybie w jakim będzie prowadzone postępowanie upadłościowe decyduje wyłącznie charakter prawny wnioskodawcy nie zaś źródło długów ani przyczyna niewypłacalności. Przykład: Jeżeli przedsiębiorca prowadził działalność gospodarczą, w wyniku czego stał się niewypłacalny i zgłosił w ustawowym terminie wniosek o upadłość gospodarczą, który jednak został oddalony z uwagi na tzw. ubóstwo masy (brak zdolności pokrycia nawet kosztów postępowania) może złożyć wniosek o upadłość konsumencką bez względu na to jak powstały jego długi. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej jest możliwe jedynie w stosunku do osób niebędących przedsiębiorcami w jakiejkolwiek formie organizacyjnej (ani spółki ani jednoosobowej działalności gospodarczej). Warunkiem jest zatem brak wpisu w odpowiednim rejestrze (KRS/CEIDG). W stosunku do byłych przedsiębiorców nowelizacja ustawy Prawo upadłościowe, która weszła w życie w styczniu 2016 r. złagodziła przesłanki wniosku – były przedsiębiorca nie musi już czekać roku od wykreślenia z KRS lub CEIDG, może ubiegać się o ogłoszenie upadłości konsumenckiej już następnego dnia po wykreśleniu z rejestru (więcej o nowelizacji TUTAJ). Niewypłacalność – domniemywa się, że dłużnik jest niewypłacalny, gdy opóźnia się w wykonywaniu wymagalnych zobowiązań pieniężnych minimum przez 3 miesiące.

  • Przesłanki oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości

    Sąd oddali wniosek o ogłoszeniu upadłości, jeżeli: dłużnik doprowadził do swej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa; w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe i postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika; w stosunku do dłużnika we wcześniejszym postępowaniu upadłościowym uchylono plan spłaty wierzycieli (np. konsument nie wykonywał ustalonych obowiązków, nie złożył w terminie sprawozdań, zataił przychody, dokonał czynności prawnej, która mogłaby pogorszyć jego zdolność do wykonywania planu spłaty); czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli; dłużnik, mając taki obowiązek jako przedsiębiorca, nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości gospodarczej; w stosunku do dłużnika toczyło się konsumenckie postępowanie upadłościowe, które doprowadziło do częściowego lub całkowitego umorzenia zobowiązań; dane podane przez dłużnika we wniosku są niezgodne z prawdą lub niezupełne, a ma to charakter istotny. W stosunku do większości powyższych przesłanek sąd może jednak ze względów słuszności i humanitarnych ogłosić upadłość, jeśli sytuacja osobista dłużnika i inne okoliczności (np. ciężka choroba) za tym przemawiają.

  • Publikacja postanowienia

    Postanowienie o ogłoszeniu upadłości, podaje się niezwłocznie do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w budynku sądowym i obwieszczenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG). Postanowienie to doręcza się syndykowi, a także upadłemu. O ogłoszeniu upadłości powiadamiana jest właściwa izba skarbowa oraz właściwy oddział ZUS lub KRUS. Zaznaczyć należy, że obwieszczenia te nie podlegają opłatom.

  • Umorzenie postępowania

    Sąd umorzy także postępowanie jeżeli upadły: sam o to zawnioskuje, nie wskaże lub nie wyda syndykowi całego majątku, nie wyda niezbędnych dokumentów, w inny sposób nie wykonuje ciążących na nim obowiązków. Sąd umarza postępowanie z urzędu , na wniosek syndyka albo na wniosek wierzyciela. Sąd również umorzy postępowanie w przypadku jeżeli podstawa o oddalenie wniosku o ogłoszeniu upadłości ujawni się po ogłoszeniu upadłości.

  • Co należy do masy upadłości

    Wątpliwości co do tego które z przedmiotów należących do upadłego wchodzą w skład masy upadłości rozstrzyga sędzia komisarz na wniosek syndyka lub upadłego. Postanowienie takie sędzia komisarz doręcza również wierzycielom. Syndyk może pisemnie upoważnić upadłego do sprzedaży ruchomości należącej do masy upadłości. Jeżeli w skład masy upadłości wchodzi lokal mieszkalny albo dom jednorodzinny, w którym upadły zamieszkuje, a konieczne jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, z sumy uzyskanej ze sprzedaży wydziela się upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. Wysokość tej kwoty określa sędzia komisarz biorąc pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego. Jeśli konsument będący w związku małżeńskim pozostaje w ustroju wspólności majątkowej to do masy upadłości wejdzie także majątek wspólny. Podział tego majątku jest niedopuszczalny, jednakże współmałżonek upadłego będzie miał roszczenie o udział w majątku wspólnym w stosunku do masy upadłości.

  • Plan spłaty wierzycieli

    Po likwidacji majątku dłużnika, w postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli sąd określa, w jakim zakresie i w jakim czasie (nie dłużej niż 36 miesięcy) upadły jest obowiązany spłacać zobowiązania uznane na liście wierzytelności, niewykonane w toku postępowania na podstawie planu podziału oraz jaka część zobowiązań upadłego zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli. Sąd określa także zobowiązania powstałe po ogłoszeniu upadłości i niewykonane w toku postępowania i uwzględnia je w planie spłaty wierzycieli w pełnej wysokości. Koszty tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa uwzględnia się w planie spłaty wierzycieli w pełnej wysokości. Ustalając plan spłaty wierzycieli, sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność jego utrzymania i osób pozostających na jego utrzymaniu w tym potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności i realność ich zaspokojenia w przyszłości. W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu spłaty wierzycieli.

  • Uchylenie planu spłaty

    Sąd może uchylić plan spłaty, gdy upadły: nie wykonuje obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli; nie złożył w terminie sprawozdania z wykonania planu spłaty; zataił w sprawozdaniu osiągnięte przychody lub nabyte składniki majątkowe; dokonał czynności prawnej dotyczącej jego majątku, która mogłaby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty, bez uzyskania zgody lub zatwierdzenia ze strony sądu; ukrywał majątek lub czynność prawna upadłego została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli. Należy pamiętać, iż w razie uchylenia planu spłaty wierzycieli zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu.

  • Uprawnienia i obowiązki upadłego

    W okresie wykonywania planu spłaty wierzycieli, upadły nie może dokonywać czynności prawnych dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do wykonania planu spłaty wierzycieli. Jeżeli upadły nie może wywiązać się z obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli, sąd po wysłuchaniu wierzycieli może zmienić plan spłaty przedłużając termin spłaty wierzytelności na dalszy okres nieprzekraczający jednak 18 miesięcy. Sąd na wniosek upadłego i po wysłuchaniu wierzycieli może uchylić plan spłaty i umorzyć niewykonane zobowiązania, jeżeli stwierdzi brak możliwości wywiązania się z obowiązków określonych w planie spłaty o charakterze trwałym i wynikającym z okoliczności niezależnych od upadłego. W razie istotnej poprawy sytuacji majątkowej upadłego każdy z wierzycieli, a także upadły, może wystąpić z wnioskiem o zmianę planu spłaty wierzycieli.

  • Zawarcie układu

    Na wniosek upadłego sędzia komisarz wydaje postanowienie o zwołaniu zgromadzenia wierzycieli w celu zawarcia układu. Zwołując zgromadzenie wierzycieli sędzia komisarz może wstrzymać likwidację majątku upadłego, a w szczególności lokalu mieszkalnego albo domu w którym zamieszkuje upadły. Wniosek taki może zgłosić także któregokolwiek z wierzycieli, jeśli postępowanie upadłościowe było zainicjowane przez wierzyciela w stosunku do byłego przedsiębiorcy. Co do zasady układ może zostać przyjęty wyłącznie za zgodą upadłego, jednakże w przypadku, gdy to wierzyciel wnioskował o zawarcie układu może to nastąpić bez zgody upadłego.